گذری بر تاریخچه تواشیح

 

 

تاریخچه تواشیح

زادگاه موشح با این نام و تعریفی كه گذشت ، اندلس است . نام دیگر موشح در هنگام نشأت (النوع الجمیل من الشعر) است . نشأت و پیدایش آن انقلابی با شكوه بر علیه نظم قصیده وسایر اوزان عروضی به حساب می آمد، تعدد در قافیه ها آنرا به شكل واضحی از اوزان عروضی دور می كند و از جمله اوزان عروضی كه قبل از پیدایش تواشیح شباهت زیادی به آنها داشته است می توان ( رمل مجزوء ) و (رجز) را نام برد كه بر خلاف قصیده ، قافیه های متعددی داشته است و از اوزان كوتاه و زیبا به شمار می روند .

در تاریخ صدر اسلام هنگامی كه پیامبر اكرم (ص) از مكه به مدینه هجرت نمودند . هنگامی كه اهل مدینه به استقبال پیامبر گرامی (ص) آمدند این اشعار را كه یكی از تواشیح امروزی است جهت ترحیب از آن حضرت به صورت دسته جمعی اجرا نمودند . بدیهی است نام موشح را نداشت و زمانی به این نام موسوم گشت كه اوزان متعدد با قافیه های مختلف ساخته شد و این عمل در اندلس صورت پذیرفت . در قرن نهم میلادی در عهد حكومت مروانیان ، اندلس بدست مسلمین فتح شده بود و عده ای از مسلمین از جمله طایفه بنی الاحمر در آنجا مستقر بودند از آن هنگام به تأثیر از طبیعت زیبا و آب و هوائی كه فقط وصف آن در جزیره العرب بر سرزبانها بود ، اشعار شكل جدیدی پیدا كرد . از حماسی شدید به شعر لطیف و پر عاطفه تبدیل شد ، از توصیف بیابان و صحرا و جنگ و خون به توصیف آبشار و گل و سبزه و بهار مبدل گردید. از وزنهای طولانی به وزنهای كوتاه تغییر یافت . این اشعار جدید كه از حیث وزن و تداول قافیه های متعدد با شعر مرسوم عرب تفاوت داشت «موشحات » نام گرفت و همانگونه كه عنوان شد موشحات از جهت اوزان و قوافی پدیده ای تازه در شعر عربی و شورشی علیه اسالیب متداول آن بود و قبل از این قالب شعری قصیده بود .

ناگفته نماند كه قوالب شعری مستقل دیگری در كنار موشحات پدید آمد كه می توان به (دو بیت) (موالیا) (الكان ماكان) و (القوما) اشاره نمود كه با احتساب (قصیده) و (موشح) به شش قسمت تقسیم می شود و بعضی قالب هفتم تحت عنوان « الحماق» را نیز اضافه كردند . اما در خصوص اینكه چه كسی اول بار در اندلس تواشیح گوئی نمود . در این مورد نظر ابن خلدون این است كه موشح ابتدا در اندلس پدیدار شد ، و نخستین كسی كه موشح سرود در جزیرة اندلس ( مقدم بن معافر الغریری )¹ یا نیریزی از شاعران امیر عبدلله بن محمد المروانی بود . سپس ابو عبدالله احمد بن عبد ربه صاحب كتاب «العقد الفرید» این فن را از او گرفت و این دو آنچنان اشتهاری كسب كردند كه دیگران ، تحت الشعاع نام بلند آنان قرار گرفتند . از میان وشاحان : عباده القزاز شاعر المعتصم و ابن صحادح صاحب المریه در این فن براعت یافتند .

چون موشح سرائی رواج یافت و گروهی از شعراء مانند ابوبكر بن زهیر (1113ـ1199 ) م و ابن بقی (1145) م و ابو جعفر عبدالله اعمی الطلبیطلی (قرن چهارم تا پنجم هجری) و ابن باجه (1138) و ابن سهیل (1208 ـ 1251 ) و ابن الخطیب ( 1313 – 1374 ) م و ابن زمرك (1333ـ1389) م و بعضی دیگر در این فن نام آور شدند .بعد از اینكه موشح به مشرق رسید بعضی از شعرای مشرق مانند ابن سناء الملك المصری و صفی الدین الحلی و ابن نباته الفارقی و ابن حجه الحموی و دیگران آثاری دلپذیر ساختند .

تغییر موضوعات به مرور زمان : ابتدا موشحات برای غناء وضع گردید و موضوعات آن عموماً غزل ، خمریات و وصف طبیعت بود ، سپس به مدح سلاطین و امراء راه یافت . بعد از آن موشحات در مجالس جشن از قبیل اعیاد ، مراسم زفاف و مناسبتهای دیگر مورد استفاده قرار گرفت و بعد از آن برای مدح حضرت رسول (ص) بكار بسته شد . این موضوع (مدح پیامبر (ص) )در كتب موشحات هنر كاملاً مستقلی محسوب شد و از شأن و منزلت والائی برخوردار شد و از حیث معنوی حامل مفاهیمی چون راستگوئی و ایمان و عشق به آن حضرت بود و از جمله وشاحینی كه قبل از دیگران در این موضوع وارد شد (ابن الصباغ الجذامی) بود و مطلع تواشیح وی چنین بود : در كتاب (الموسوعه الموسیقیه المختصره ) (مقدم بن مصافی القیری‌ ) ذكر شده است .و در كتاب «الموسیقی العربیه » تألبف دكتر صالح المهدی (مقدم بن معافر القبری ) آمده است و اضافه می كند كه به شهر قبری منسوب است .

*تواشیح

لا حمد بهجه . كالقمر الزاهر . فی اَبرُج السعدِ

علاءُ هایسبی . بنوره الساهر . كل سنی مجدِ

از هنر موشحات ، اهل تصوف نیز استفاده كردند و از پیشتازان این امر می توان شیخ محیی الدین بن عربی ( متوفی 638 ) و ابوالحسن الششتری متوفی 668 را نام برد .

موشحات در (زهدیات) نیز مورد استفاده قرار گرفت . همچون (زهدیات ابن عبد ربه ) كه عبارتند از قصیده هایی است كه بعد از توبه اش سرود تا مایه تكفیر گناهان باشد و آنها را (محصنات) نام نهاد . نیز وارد است كه سه موضوع مدح حضرت پیامبر و تصوف وزهدیات توسط ابن الصباغ جذامی در یك موشح سروده شده است كه مطلع آن چنین است : طلع الصبح رایه الفجر فتبدی المكتوم من سّری

گر چه در حال حاضر غرض اغلب موشحات مدح و تضرع و دعا است ولی وارد است كه برای رثاء هم بكار گرفته شده3 است . چنانچه ابن حزمون را در موضوع رثاء می توان نام برد همانگونه در موضوع هجاء نیز موشح سروده است . به مرور زمان موضوع مدح حضرت رسول (ص) نزد عامه و امامیه بر سایر موضوعات تفوق یافت و اسم «تواشیح»* را به خود گرفت و به صورت وسیعی متداول گشت و نزد ما شیعیان مدح سایر معصومین نیز اضافه گردید و نیز استغاثه و توسل وندبه نیز به آن اضافه شد . موضوع مشخصی از موشحات است كه دال بر مدح حضرت پیامبر (ص) است

 

کسب مقام اول کشوری توسط آقای حمید مجیدی مهر

هفته گذشته در مسابقات کشوری قرآن اساتید دانشگاههای آزاد سراسر کشورآقای حمید مجیدی مهر از اعضای گروه نجم الهدی موفق شد مقام اول کشورراکسب نماید این موفقیت رابه این عزیزوجامعه قرآنی کشور تبریک واز خداوند متعال برای ایشان توفیق روزافزون خواستاریم..

افتخار آفرینی اعضای گروه نجم الهدی در مسابقات اذان وابتهال

در مسابقات ابتهال مرحله استانی اوقاف وامور خیریه آقای حمید مجیدی مهردر عین شایستگی حائز رتبه ممتاز گردید.به امید موفقیت های بعدی ایشان و سایر اعضاء گروه .....

کسب مقام اول استان توسظ گروه نجم الهدی وراهیابی به مسابقات کشوری اوقاف

روز جمعه۵آبان ماه مسابقات استانی همخوانی وتواشیح اوقاف وامور خیریه در حسینیه حبیب بن مظاهر شهرستان خرم آبادبرگزار گردیدکه در این مسابقات گروه نجم الهدی با اقتدار به عنوان گروه برتر استان انتخاب شد وراهی مسابقات کشوری شددر ضمن گروههای مفتاح الجنه و ربیع الانام هم به ترتیب دوم وسوم شدند.